24 Nis 2011

ZİLE MUTFAĞI-HAMUR İŞLERİ-YEMEKLERİMİZ-TATLILARIMIZ-SOĞUKLUK'LARIMIZ

Her şeyiyle güzel olan Zile’nin, mutfağının da kendine has bir güzelliği, zarafeti, inceliği ve zenginliği vardır. Mutfak evin hemen hemen en büyük kısmını kaplardı.Özellikle buraya kiler, ambar, mahzen de denilirdi. Evin bir tarafında işkefe (yufka) ekmek yapılmasına yarayan büyükçe bir ocak ve tandır ile şinavat, diğer tarafta kışlık erzakların muhafaza edildiği bir kiler vardır.
Tandırda katmerler, yağlılar, bezeler, çiğlemeli (çökelekli) veya kıymalı ekmekler ile yufkalar yapılır, ocaklarda salçalar, bulgurlar kaynatılır; çamaşır suları ısıtılır, şinavatlarda ise üzümler çiğnenir, ezilir pekmezler, tarhanalar, kömeler, pestiller yapılırdı.

Kiler genellikle iki katlı olmaktaydı. Alt katlarda sıra sıra, büyük büyük küpler bulunur, içlerinde peynirler, yapraklar, düğüler, bulgurlar eşkiler (salça) mercimekler, nohutlar, fasulyeler, yarmalar velhasıl bütün kış ayında lâzım olacak baklagiller bulunurdu. Üst bölmelerde ise, çengellere asılmış sergenlik üzümler, kömeler, tarhanalar, temiz torbalar içine konulmuş kurutulmuş sebzeler ile erişteler, kuskus, kesme makarnalar, cevizler sıra sıra asılır, dizilirdi.
Yine alt bölümlerde küpler içerisinde çeşit çeşit pekmezler (beyaz pekmez, duru pekmez, ayvalı pekmez, kuşburnulu pekmez), sirkeler bilumum turşular (kavun, karpuz, kelek, zavzu, armut, üzüm, patlıcan, fasulye, kelem, biber, döngel, vs.) bulunurdu. Çuvallarla unlar, tuzlar ocağa yakın yerlere konulurdu.
Mutfağın diğer bir kısmında sıra sıra raflar bulunur, üzerleri el işi işlemelerle süslü temiz bezlerle örtülürdü. Bu rafların en üstlerine büyük sahanlar, cin tavaları, ilengerler, çorba tasları, pilav tepsileri, cezveler konur, orta kısımda kapaklı tencereler yer alırdı. Alt kısımda ise abdest almak için kullanılan ibrikler, leğenler ile, güğümler, çamaşır kazanları salça pekmez leğenleri bulunurdu.Bir başka bölümde ise, satır, oklava, ekmek tahtası, tekne, sofra tahtası, ilistir (süzgeç), kepçe, zelve, dibek, havan ile diğer âlet ve edavatlar bulunurdu, eski Zile evlerinde ve mutfağında.
Heyhat !… Bu tatlı manzara yavaş yavaş yeni nesillerden uzaklaşıyor, eskileri hâtıralara gömüyor.
ZİLE NİN YÖRESEL YEMEKLERİ VE YİYECEKLERİVE SOĞUKLUKLARI
İlçemizin yemek kültürü de oldukça zengin ve iştah açıcıdır., etli dolma, bakla dolması, keşkek, yayla çorbası ,Toyga çorbası,ıspanaklı börek, işkembe paça çorbası, cevizli kete, Haşhaşlı kete,Yağlı kete,bezli sucuk, bat gibi yemeklerin yanında zile türküleri tüm ülkemizde zevkle dinlenen türkülerimizdir. Bu türkülerimizde aşkı, hüznü, kederi, neşeyi, felaketi, hoşgörüyü kısacası halkın tüm yaşam şeklini bulmamız mümkündür. "Sabahın seherinde ötüyor bülbül, Hey on beşli on beşli , burçak tarlası,madımak, Tokat yaylası " gibi türkülerimiz ülkemiz folklorunda önemli bir yer tutmaktadır


İlçemiz ve köylerinde undan yapılan helle çorbası, erişte, makarna, baharda çevreden toplanan ve şifaniyetiyle yenilen kaba pancar ve madımak yemekleri en çok bilinen yöresel yemeklerdir. Ayrıca bazı köylerde de çerkez pastası, hıngel, çılbır, kuskus ve haşıl yemekleri meşhurdur. Sonbaharda yabani kuşburnu meyvesinden yapılan ve tıbben sağlık için birçok yararları olduğu bilinen kuşburnu reçeli, kansızlığa iyi gelen duru pekmez, çökelekli, ev ziyaretlerinde, piknik de ve kadın hamamlarında mutlaka yapılıp yenilen Zile Bat'ı ilçe halkı ile özdeşleşmiştir.


BAĞ BOZUMU: 
İlçemiz ve çevresinde üzüm bağları çoktur. Bağ bozumuna hayli emek ve zaman isteyen bir iştir. Bağ bozumu için komşular, yakın akrabalar çağrılır. Sabah hep birlikte bağa gidilir.bağda yemek için özellikle eskiler kasaplardan ciğer alırlar kıydırırlar evde pişirirler bağda üzümün yanında nefis olur. Herkes eline bir sepet alarak üzümleri toplamaya başlar. Toplanan üzümler şırahaneye (Şinavat'a) doldurulur. Şinavatta üzümü çiğneyip sıkmak için kullanılan küçük üzümü sıkmaya yarayan mengeneli bir havuzdur. Bu havuzlar ya bağlarda, ya da evlerde olur.
Şinavata doldurulan bu üzümleri birisi ayaklarına çizmeler giyerek çiğner.sonra şinavatın mengenesinde cıbra sıkılır. Çıkan şıralar bir kapta toplanarak bağ leğenine doldurulur ve ateşe konur. Şıranın kaynatılırken eşkiliğini alması ve durulamanın iyi olması için içine pekmez toprağı denen ve her yerde bulunmayan toprak konur. sonra kıl torbalarda süzülür. Süzülen şıralar tekrar kaynatılır ve pekmez yapılır. Kaynayan pekmez içerisine elma, ayva gibi meyveler atılır. Bunlar pekmezle birlikte hem pişer, hem de pekmezi içine alır. Bir tarafta pekmez kaynatılırken, diğer taraftanda oyunlar oynanır. Eğlenceler düzenleyip eğlenirler. Birlikte yemek yerler.
Yenilen yemekler çoğunlukla hamur işleri, ya da bol et ile pişirilen bulgur pilavıdır. Yapılan pekmez çok olursa, birazı ile köme yapılır. köme yaparken de ipe dizilmiş çeyiz içi hasuda denilen bulamaca batırılarak ceviz sucuğu yapılır. Ayrıca üzümü taze saklamak için de hevenkler yapılır, serin yerlere asılarak kışın yenir. Kışın gelen misafirlere çıkarılan yiyeceklerin başında taze üzüm, köme ve üzüm turşusu gelir. Yapılan pekmezin bir kısmı da ekşi pekmez olur. bunun için üzümün şırasına pekmez toprağı konulmaz ve bu şekilde imal edilir pekmezide hafif mayahoş olur sulandırılarak serbeti içilir bilhassa düğü pılavının veya bulgur pılavının yanında çok nefis içeçektir.


.
YEMEKLERİMİZ    (Geniş Bilgi İçin tıklayın)
  1. Zile Batı
  2. Zile Usulü Keşkek
  3. Zile Usulü Bakla Dolması ve Sarma
  4. Baldırcan Tavası
  5. Etli Yaprak Sarması
  6. Zile Usulü Mercimekli Pilâv
  7. Düğü Pilâvı
  8. Zile Usulü Mimbar Dolması (Mumbar)
  9. Zile Usulü Gatıklı Aş
  10. Haşıl
  11. Çılbır
  12. Ayvalı Yahni
  13. Patlıcanlı Pehli
  14. Turşulu
  15. Madımak
  16. Tokat Kebabı 
  17. Sulu Köfte
  18. Zile Usulü Bulgur Pilavı
ÇORBALARIMIZ   (Geniş Bilgi İçin tıklayın)
  1. Zile Usulü Toyga Çorbası
  2. Zile Usulü Tarhana Çorbası
  3. Düğü Çorbası
  4. Helle Çorbası
  5. Tutmaç Çorbası

  6. Zile Usulü Çorba
  7. Zile Usulü Mercimek Çorbası
  8. Zile Usulü Madımak-Pancar Çorbası
TURŞULARIMIZ   (Geniş Bilgi İçin tıklayın)
  1. Üzüm Turşusu
  2. Lâhana (Kelem) Turşusu
  3. Kelek Turşusu
TATLI VE HAMUR İŞLERİMİZ  (Geniş Bilgi İçin tıklayın)
  1. Zile Pekmezi
  2. Kuşburnu Pekmezi
  3. Zile Kömesi (Cevizli Sucuk)
  4. Tatlı Tarhana
  5. Ramazan Çöreği
  6. Kete
  7. Cevizli, Haşhaşlı Çörek (Poğaça)
  8. Un Helvası
  9. Zile Usulü İşgefe (Yufga)
  10. Zile Usulü Küllemesi
  11. Bişi
  12. Gatmer
  13. Hasuda
  14. Uğut
  15. Guguk (Öküz) Halvası
  16. Kadayıf Tatlısı
  17. Pestil
  18. Pestil Kavurması
  19. Kalbura bastı
  20. Dolanger Tatlısı
  21. Zile Usulü Güllaç
  22. Çir (Komposto)
  23. Zile Usulü Erişte
  24. Zile Usulü Su Böreği

Hiç yorum yok: